İskele Yönetmeliği Neleri Kapsar? Kurulumdan Sökümüne Yasal Çerçeve

İskele ile ilgili kurallar tek bir yönetmelikte toplanmış değildir. Bir şantiyede kurulan cephe iskelesi aynı anda bir kanuna, birden fazla yönetmeliğe, bir tebliğe ve ulusal standartlara tabidir. Bu dağınık yapı, özellikle işveren ve alt yüklenicilerin hangi sorumluluğun kime ait olduğunu belirlemesini zorlaştırır. Bu yazıda iskele yönetmeliği olarak bilinen düzenlemeleri bir arada ele alıyor ve kurulumdan sökümüne kadar her aşamada neyin beklendiğini sırasıyla açıklıyoruz.

İskeleyi Düzenleyen Mevzuat Katmanları

Yasal çerçevenin temelinde 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu yer alır. Kanun, işverene çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlama yükümlülüğü getirir. İskeleye özgü teknik kurallar ise bu kanuna dayanılarak çıkarılan yönetmeliklerde düzenlenir.

Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği, inşaat ve mühendislik işlerinin yürütüldüğü tüm alanlarda uygulanır. Yönetmeliğin ekleri, yüksekte çalışma ve iskelelerle ilgili asgari şartları içerir. 2018 yılında yapılan değişiklikle eklenen Ek-5, geçici kenar koruma sistemleri gibi iş ekipmanlarının asgari şartlarını tanımlar.

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ise iskeleyi bir iş ekipmanı olarak ele alır. Kurulum, kullanım ve söküm sırasında uyulacak kurallar ile ekipmanı kuracak ve kontrol edecek kişilerin niteliği bu yönetmelikte belirlenir. Bunlara ek olarak ön yapımlı çelik ve alüminyum bileşenlerden oluşan dış cephe iskelelerine dair tebliğ ve TS EN 12810 ile TS EN 12811 serisi standartlar, ürünün kendisinin taşıması gereken nitelikleri tanımlar.

Kurulum Öncesi Yükümlülükler

Kurma, Kullanma ve Sökme Planı

Mevzuatın en sık atlanan şartlarından biri iskele kurma, kullanma ve sökme planıdır. Bakanlığın cephe iskeleleri rehberine göre bu planın inşaat mühendisi, inşaat teknikeri veya yüksek teknikeri tarafından hazırlanmış ya da hazırlatılmış olması gerekir. Plan; iskelenin nasıl kurulacağını, hangi yüklerle kullanılacağını ve hangi sırayla söküleceğini belgeler.

Ehil Kişinin Tayini

İşveren, kurulumun mevzuata uygun ve güvenli şekilde tamamlanmasını koordine edecek ve kontrol edecek ehil bir kişiyi görevlendirmekle yükümlüdür. Ehil kişi, kurulumu yapan ekibin başında bulunan ve iskelenin kullanıma açılmasına onay veren kişidir. Bu görevin yazılı olarak belirlenmesi, olası bir denetimde sorumluluk zincirini netleştirir.

Yük Sınıfı ve Statik Hesap

İskele, üzerinde yapılacak işin yüküne göre seçilir. TS EN 12811 standardı iskeleleri taşıyabilecekleri düzgün yayılı yüke göre sınıflandırır ve hangi işte hangi yük sınıfının kullanılacağının proje aşamasında yetkin kişilerce belirlenmesi beklenir.

Yük Sınıfı	Düzgün Yayılı Yük (kN/m²)
1	0,75
2	1,50
3	2,00
4	3,00
5	4,50
6	6,00

Seçilen iskelenin kurulum ve kullanım şekline göre sağlamlık ve dayanıklılık hesapları ile statik hesabının yapılması veya yaptırılması da mevzuatın beklentileri arasındadır.

Zemin ve Çevre Koşulları

İskelenin kurulacağı zemin tesviye edilmiş olmalı ve aktarılacak yükleri taşıyacak dayanımda olmalıdır. Kazı kenarına yakın kurulumlarda kazı kenarı çökmeye karşı desteklenir. Elektrik hatlarına yakın kurulumlarda ise hattın enerjisinin kesilmesi, hattın taşınması veya yalıtkan bariyer yapılması gibi önlemler alınır. Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği’ne göre hat gerilimi arttıkça bırakılması gereken yatay mesafe de artar.

Hat Gerilimi (kV)	Yatay Uzaklık (m)
0 – 1	1
1 – 36	2
36 – 72,5	3
72,5 – 170	4
170 – 420	5

Kurulum Sırasında Uyulacak Kurallar

İskele, üreticinin kurulum ve kullanım kılavuzuna ve kurma, kullanma ve sökme planına uygun olarak kurulur. Zemine aktarılan yükü dağıtmak için altlık kullanılır, eğimli zeminlerde ayarlanabilir taban plakalarıyla terazi sağlanır. Kurulum tamamlanmadan iskelenin kullanılmasına izin verilmez.

Her kat seviyesinde ana korkuluk, ara korkuluk ve topuk tahtası bulunur. Platform birimleri aralarında boşluk kalmayacak şekilde yerleştirilir ve sabitlenir. İskele, üreticinin belirttiği sayıda ankrajla sağlam bir yapı yüzeyine bağlanır. File veya branda ile kaplanacak iskelelerde ankraj sayısı artırılır. Toplu korumanın mümkün olmadığı kurulum aşamalarında çalışanlar tam vücut emniyet kemeri kullanır ve kemeri kılavuzda belirtilen bağlantı noktalarına takar.

Kullanım Aşamasında Sorumluluklar

Kurulum tamamlandığında ehil kişi bir kontrol formu doldurur ve bu form iskelenin görünür bir yerine asılır. Kullanım sırasında iskeleyi kullanacak her yüklenici çalışmaya başlamadan önce gözle kontrol yapar. İskelede değişiklik gerektiğinde müdahaleyi kullanıcı ekip değil, kurulumu yapan firma gerçekleştirir. Yağışlı havalarda gerekli önlemler alınmadan iskele üzerinde çalışılmaz.

Bu noktada sık yaşanan bir sorun, birden fazla taşeronun aynı iskeleyi kullandığı şantiyelerde korkuluk veya platformun izinsiz sökülmesidir. Yönetmeliğin kurulumu yapan firmaya başvurma şartı, tam olarak bu riski önlemeye yöneliktir.

Söküm Aşamasında Dikkat Edilecekler

Söküm, kurulum adımlarının tersine ve en üstten başlanarak yapılır. Bina bağlantıları kalaslar alındıktan sonra yukarıdan aşağıya sırayla sökülür. Söküm başlamadan iskelenin takviye ve çaprazlarından hiçbir eleman alınmaz. Sökülen parçalar aşağı atılmaz, makara veya asansör gibi ekipmanlarla indirilir ve önceden belirlenen istif alanına yerleştirilir.

Mevzuata Uyumu Kolaylaştıran Sistem Seçimi

Yönetmelik şartlarının önemli bir kısmı doğrudan iskele sisteminin tasarımına bağlıdır. Korkulukların her katta eksiksiz kurulabilmesi, platformların boşluksuz yerleşmesi ve kurulum sırasında montaj korkuluklarıyla toplu koruma sağlanabilmesi sistemin bileşenlerine bağlıdır. Layher’in Güvenlikli İskele çözümleri, Şimşek İskele ve Allround İskele sistemleri, bu şartların sahada standart bir düzenle karşılanmasına yardımcı olur. Kurulum planlarının LayPLAN SUITE ile hazırlanması da kurma, kullanma ve sökme planının belgelenmesini kolaylaştırır.

Projenizde uygulanacak mevzuat şartlarını sistem seçimiyle birlikte değerlendirmek için Layher Türkiye teknik ekibiyle iletişime geçebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

İskele kurulumunu hangi yönetmelik düzenler?

Temel düzenlemeler Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği ile İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’dir. Her ikisi de 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’na dayanır.

Kurma, kullanma ve sökme planını kim hazırlar?

Bakanlık rehberine göre plan inşaat mühendisi, inşaat teknikeri veya yüksek teknikeri tarafından hazırlanmalı ya da hazırlatılmalıdır.

Ehil kişi kimdir?

İşveren tarafından görevlendirilen, iskele kurulumunu koordine eden ve kontrol eden kişidir. Kurulum sonrası kontrol formunu doldurarak iskelenin kullanıma uygunluğunu kayıt altına alır.

İskelede değişiklik yapılması gerektiğinde ne yapılır?

İskeleyi kullanan ekip değişiklik yapmaz. Kurulumu yapan firma ile iletişime geçilir ve değişiklik onun tarafından gerçekleştirilir.